Σαν σήμερα, 30 Μαΐου 1826, πεθαίνει ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Ένα πρόσωπο που η επίσημη ιστοριογραφία φρόντισε να τυλίξει με τον μανδύα του εθνικού θρύλου, παρουσιάζοντάς τον ως τον άνθρωπο που ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα. Έναν μύθο που έχει πλέον καταρρεύσει από την ίδια την ιστορική έρευνα.

Ο Γερμανός δεν υπήρξε ο επαναστάτης δεσπότης που διδάσκουν τα σχολικά εγχειρίδια. Αντίθετα, ανήκε σε εκείνο το ανώτερο στρώμα της εκκλησιαστικής και κοτζαμπασικής ελίτ που έβλεπε με καχυποψία κάθε λαϊκή αναταραχή. Σε ηλικία μόλις 35 ετών έγινε μητροπολίτης και ακολούθησε πιστά τη γραμμή του Πατριαρχείου και του Γρηγόριος Ε΄, η οποία θεωρούσε την επανάσταση θανάσιμο κίνδυνο όχι μόνο για την Οθωμανική τάξη πραγμάτων αλλά και για τα προνόμια της εκκλησιαστικής ιεραρχίας.

Ο ίδιος, στα απομνημονεύματά του, δεν κρύβει την περιφρόνησή του προς τον λαό, μιλώντας για «απαίδευτους και χυδαίους». Δεν εμπιστευόταν τις λαϊκές μάζες που έπαιρναν τα όπλα, αλλά τους προεστούς και τους ισχυρούς της εποχής. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση, βρέθηκε πολιτικά και κοινωνικά πιο κοντά στους κοτζαμπάσηδες παρά στους αγωνιστές που μάτωναν στα βουνά και στα πεδία των μαχών.

Η πραγματικότητα είναι ότι η ηγεσία της Εκκλησίας όχι μόνο δεν πρωτοστάτησε στην εξέγερση, αλλά την καταδίκασε επίσημα. Οι αφορισμοί του Πατριαρχείου απέναντι στους επαναστάτες δεν ήταν κάποιο «τέχνασμα» για να ξεγελαστεί ο Σουλτάνος, όπως ισχυρίζεται η εθνικιστική μυθολογία. Ήταν η έκφραση μιας βαθιάς αντίθεσης απέναντι σε ένα κίνημα που απειλούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες πάνω στις οποίες στηριζόταν η εξουσία των προνομιούχων στρωμάτων.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι όλοι οι κληρικοί στάθηκαν απέναντι στην Επανάσταση. Χιλιάδες απλοί παπάδες και μοναχοί βρέθηκαν στο πλευρό του εξεγερμένου λαού. Άλλο όμως ο κατώτερος κλήρος που μοιραζόταν τη μοίρα των φτωχών και άλλο η ανώτατη εκκλησιαστική ιεραρχία που υπερασπιζόταν τα προνόμιά της.

Η ιστορία δεν έχει ανάγκη από αγιογραφίες. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν ήταν ο μυθικός εθνεγέρτης που κατασκεύασε η επίσημη αφήγηση. Ήταν ένας εκπρόσωπος της άρχουσας τάξης της εποχής του, ένας άνθρωπος που φοβόταν περισσότερο τη λαϊκή πρωτοβουλία παρά την τυραννία που αυτή επιχειρούσε να ανατρέψει.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο χρήσιμο συμπέρασμα σήμερα: ότι οι μεγάλες κοινωνικές ανατροπές δεν γεννιούνται από τις ευλογίες των ισχυρών, αλλά από την αποφασιστικότητα εκείνων που βρίσκονται χαμηλά και επιλέγουν να σηκώσουν το ανάστημά τους απέναντι στην εξουσία.