Στη Γελάνθη της Καρδίτσας, την παραμονή των Φώτων, μέχρι πριν κάποιες δεκαετίες είχαν το εξής συνήθειο: έδεναν  ένα μαύρο κριάρι σ’ ένα παλούκι στη βόρεια μεριά του χωριού, και ο λόγος ήταν ο εξής:

Τα παλιά τα χρονιά, τη μέρα των Θεοφανείων στο χωριό πάντα σερνόταν μια παράξενη ομίχλη που το κάλυπτε. Ήταν πολύχρωμη αυτή η καταχνιά, λες και γίγαντας είχε στουμπίσει με γουδοχέρι το ουράνιο τόξο μέχρι να γίνει θρύψαλα, κι έπειτα είχε σκορπίσει τη σκόνη για να κάνει κουρνιαχτό. Αυτή η ομίχλη δεν έλεγε να φύγει αν δεν ακουμπούσε έστω έναν από τους χωριανούς. Αλίμονο, ήταν τρομερό το άγγιγά της: έκανε το μυαλό του να γυρίσει και δεν έβρισκε πια ησυχία στον τόπο του παρά μονάχα όργωνε τις ερημιές αναζητώντας ξανά το άγγιγμά της, μέχρι που δεν τον ξαναέβλεπαν στα μέρη αυτά.

Άδικα κρύβονταν στα σπίτια οι χωριανοί και έριχναν σταυρούς σε λεκάνες γεμισμένες με νερό από την περασμένη για να γιορτάσουν τα Θεοφάνεια. Η ομίχλη γλιστρούσε από κάποια χαραμάδα ή κλειδαρότρυπα και έδρεπε το θύμα της. Γι’ αυτό έριχναν κλήρο και σ’ όποιον τύχαινε τον έδεναν αποβραδίς στο παλούκι προς το ποτάμι στη βόρεια άκρη του χωριού (που το ‘λεγαν ο Πάσσαλος του καταδικασμένου), εκεί απ’ όπου σερνόταν η ομίχλη, έτσι ώστε να αγγίξουν αυτόν τα πέπλα της και να αφήσουν τους συντοπίτες του ήσυχους.

Αυτό γινόταν για αιώνες μέχρι που ένα βράδυ, καθώς τέσσερα πρωτοπαλίκαρα πήγαιναν να δέσουν τον άτυχο εκείνης της χρονιάς, ξεπρόβαλλαν μέσα απ’ τον χιονιά ισάριθμες κουκουλωμένες μορφές, θαρρείς αφορισμένη αντανάκλασή των αλαφιασμένων χωρικών: ήταν σιλουέτες ντυμένες με βαριές σκούρες κάπες που κουβαλούσαν στα χέρια ένα κατάμαυρο τραγί. Κοκαλωμένοι οι νεαροί, είδαν τις μορφές να πλησιάζουν τον Πάσσαλο του καταδικασμένου και να δένουν πάνω του τον τράγο πριν χαθούν στα σκοτάδια των αγρών. Με την ψυχή λαχταρισμένη, πρωτοπαλίκαρα και υποψήφιο θύμα γύρισαν τροχάδην στις εστίες τους όπου και λούφαξαν μέχρι να ξημερώσει. Τη μέρα εκείνη η ομίχλη δεν άγγιξε το χωριό, ενώ όσοι τόλμησαν να βγουν από τα σπίτια όταν ο ήλιος είχε ψηλώσει, είδαν τον πάσσαλο αδειανό. Έτσι από τότε το είχαν έθιμο στο χωριό να δένουν ένα κριάρι στον πάσσαλο του καταδικασμένου κάθε βράδυ της παραμονής των Θεοφανείων.